STANDARDY OCHRONY ŚRODOWISKA W PRAWIE POLSKIM[za Rzeczpospolitą] "Standardy jakości środowiska mają zapewnić zdrowsze powietrze, czyste wody oraz nieskażoną glebę. Zakłady, które mogą powodować znaczne zanieczyszczenie środowiska lub składników przyrody, muszą uzyskać specjalne zintegrowane pozwolenie; to samo dotyczy poszczególnych instalacji. Prawo ochrony środowiska, które Sejm uchwalił w czwartek, liczące ponad 400 artykułów, można określić mianem ekologicznego kodeksu. Ustawa dostosowuje nasze przepisy do wymagań unijnych. Określa zasady ochrony środowiska jako całości oraz warunki korzystania z jego zasobów. Gwarantuje społeczeństwu udział w sprawach dotyczących środowiska oraz powszechny dostęp do informacji o jego ochronie. Przewiduje odpowiedzialność i liczne sankcje za naruszenie środowiska. Ochrona środowiska należy do polityki ekologicznej państwa. Jej założenia opracuje raz na cztery lata minister środowiska, a Rada Ministrów ma przedkładać Sejmowi do uchwalenia. Później uwzględnią to wojewódzkie, powiatowe i gminne programy ochrony środowiska. Ustawa definiuje aż 47 pojęć. Przez ochronę środowiska rozumie racjonalne kształtowanie i gospodarowanie jego zasobami (zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju), przeciwdziałanie zanieczyszczeniom, przywracanie do właściwego stanu składników przyrody. Korzystający ze środowiska to: przedsiębiorcy i osoby prowadzące działalność wytwórczą w rolnictwie (uprawy rolne, chów zwierząt, ogrodnictwo, warzywnictwo, leśnictwo i rybactwo śródlądowe) oraz wykonujące zawód medyczny w ramach prywatnej praktyki, jednostki organizacyjne nie będące przedsiębiorcami, a także osoby fizyczne korzystające ze środowiska w takim zakresie, że wymaga to uzyskania pozwolenia. Ustalona jakość Ustawa wprowadza standardy jakości środowiska. Określają one dopuszczalne poziomy substancji i energii, które mogą być zróżnicowane w zależności od obszarów. Gdy je przekroczą (w wypadkach wskazanych w ustawie lub przepisach szczególnych), zostaną podjęte programy naprawcze, jako akty prawa miejscowego. Publikować się je będzie w wojewódzkich dziennikach urzędowych. Ich wykonaniem zajmą się lokalne władze. Ochronę jakości powietrza ma zapewnić zmniejszenie szkodliwych substancji co najmniej do poziomu dopuszczalnego lub utrzymanie go. Dopuszczalne oraz alarmowe poziomy, ich zróżnicowania na terenie kraju, dla obszarów parków narodowych oraz obszarów ochrony środowiskowej określi minister środowiska w porozumieniu z ministrem zdrowia w rozporządzeniach. Ministrowie mogą też ustalić standardy zapachowej jakości powietrza. Oceny poziomu substancji szkodliwych w powietrzu dokonają co roku wojewodowie. Ma być przeprowadzana osobno dla miast i powiatów nie wchodzących w skład aglomeracji (według ustawy aglomeracja obejmuje więcej niż 250 tys. mieszkańców). Dla stref, w których dopuszczalny poziom przekracza choćby jedna substancja, wojewoda po zasięgnięciu opinii właściwego starosty sporządzi wspólny program ochrony powietrza. W razie ryzyka przekroczenia dopuszczalnych lub alarmowych poziomów emisji lub substancji wojewoda niezwłocznie powiadomi o tym mieszkańców oraz korzystających ze środowiska. Wojewoda może też ustalić dla województwa lub jego części rodzaje lub jakość paliw, których wolno używać. Minister środowiska określi w rozporządzeniach także: standardy jakości gleby, dopuszczalne poziomy hałasu, pól elektromagnetycznych. Będą dokonywane oceny akustyczne poziomu hałasu (w ramach monitoringu) oraz sporządzane co pięć lat specjalne mapy, a dla terenów, gdzie dopuszczalny poziom został przekroczony, specjalne programy naprawcze. Sporządzanie map należy do starosty, a programów - do rady powiatu. Oceny przeprowadza się osobno dla aglomeracji (w tym wypadku chodzi o aglomerację liczącą powyżej 100 tys. mieszkańców) oraz terenów, na których hałas przekracza dopuszczalny poziom. Jakościowe standardy dotyczą także ochrony: stanu wód (szczegółową regulację stanowi prawo wodne), kopalin (warunki gospodarowania określa prawo geologiczne i górnicze), zwierząt oraz roślin (ochronę dziko żyjących zwierząt reguluje prawo łowieckie, zwierząt gospodarskich i domowych - ustawa o ochronie zwierząt, ochronę lasów - ustawa o lasach). Dostęp do informacji Organa administracji mają udostępniać każdemu, kto tego zażąda, informacje o środowisku i jego ochronie będące w ich posiadaniu. Dotyczy to m.in. projektów planów zagospodarowania przestrzennego, planów lub programów z dziedziny przemysłu, energetyki, transportu, telekomunikacji, gospodarki wodnej - przed skierowaniem ich do postępowania przewidującego konsultacje ze społeczeństwem; raportów oddziaływania danego przedsięwzięcia na środowisko; wyników prac badawczych; wniosków o wydanie zezwolenia na zbieranie, transport, unieszkodliwianie odpadów; rejestrów substancji niebezpiecznych. Udostępniane mogą być także dokumenty pisemne, wizualne oraz bazy danych zawierające informacje o wpływie środowiska na zdrowie i warunki życia ludzi. Do uzyskania tych informacji konieczny jest pisemny wniosek zainteresowanego. Nie jest on potrzebny, gdy nie wymagają one wyszukiwania. Dane o wymienionych dokumentach znajdą się w publicznych wykazach. Organ administracji ma obowiązek udzielić informacji najpóźniej w ciągu miesiąca. Wyszukiwanie i przeglądanie dokumentów wyszczególnionych w wykazie na miejscu będzie bezpłatne. Natomiast za wyszukiwanie konkretnych informacji, sporządzanie dokumentów oraz za ich przesyłanie ma być pobierana opłata. Wysokość poszczególnych opłat określi w rozporządzeniu minister środowiska. Nie wolno udostępniać m.in informacji dotyczących spraw będących w toku postępowania sądowego (jeżeli mogłoby to zakłócić jego przebieg); dokumentów lub danych dostarczonych przez osoby trzecie, które to zastrzegły; informacji, których ujawnienie mogłoby naruszyć prawa autorskie. Monitoring i zastrzeżenia Państwowy monitoring, czyli system pomiarów, ocen i prognoz oraz gromadzenia, przetwarzania i rozpowszechniania informacji o środowisku, obejmie m.in. dane o jakości powietrza, wód, gleby, hałasu, promieniowania jonizującego, wytwarzania odpadów oraz ich zagospodarowania. Jego koordynacją zajmie się Inspekcja Ochrony Środowiska. Trafią tam dane statystyczne, pomiary dokonywane przez organa administracji oraz wykonywane przez inne jednostki na zamówienie. Będą pochodzić także od przedsiębiorców i pozostałych podmiotów korzystających ze środowiska. Ustawa zobowiązuje ich do pomiarów poziomu szkodliwych substancji oraz wielkości emisji, gromadzenia i przetwarzania oraz udostępniania informacji na potrzeby monitoringu. W elektronicznych bazach, dostępnych w Internecie, znajdą się np.: informacje o miejscach, gdzie zostały przekroczone standardy tej jakości; wyniki pomiarów hałasu oraz zagrożonych nim terenów. Dostępne bazy danych mają prowadzić wojewodowie i starostowie. Obecnie przy inwestycjach, które mogą być uciążliwe dla środowiska, nie ma obowiązkowej konsultacji ze społeczeństwem. Ustawa wprowadza istotne zmiany. W postępowaniu, w którym ma zapaść decyzja m.in. w sprawie oceny oddziaływania na środowisko planowanego przedsięwzięcia, mogącego znacząco oddziaływać na nie, uwagi może składać każdy zainteresowany. Wszczynając takie postępowanie, wojewoda (starosta lub inny organ właściwy do wydania decyzji) podaje do publicznej wiadomości, że wniosek o jej wydanie zamieszczony został w dostępnym wykazie. Od tej chwili biegnie 21 dni na zgłoszenie zastrzeżeń. Można przeprowadzić także otwartą rozprawę. Ustawa gwarantuje udział w ochronie środowiska organizacjom ekologicznym, jednostkom pomocniczym samorządu gminnego, ochotniczej straży pożarnej. Związki zawodowe i samorządy pracownicze mogą powoływać zakładowe komisje ochrony środowiska i społecznych inspektorów oraz prowadzić kontrolę na terenie zakładu. Organizacje społeczne będą mogły żądać zaprzestania reklamy czy promocji towarów lub usług, które propagują model konsumpcji sprzeczny z zasadami ochrony środowiska, w szczególności wykorzystujących obraz dzikiej przyrody do promowania produktów i usług negatywnie wpływających na środowisko przyrodnicze. Za odszkodowaniem Ograniczenie korzystania z nieruchomości dla potrzeb ochrony środowiska możliwe jest tylko we wskazanych wypadkach. Właściciel może wtedy żądać odszkodowania za poniesioną szkodę. Jeśli nie może w dotychczasowe sposób korzystać z nieruchomości, ma prawo żądać wykupienia jej w całości lub części. Roszczenia te przysługują także użytkownikowi wieczystemu, a roszczenie odszkodowawcze również osobie, której przysługuje prawo rzeczowe do nieruchomości (np. służebność gruntowa). Można ich dochodzić w ciągu dwóch lat od wejścia w życie prawa miejscowego, które wprowadza ograniczenie korzystania z nieruchomości. Wysokość odszkodowania na żądanie poszkodowanego ustala starosta. Decyzja nie podlega zaskarżeniu, natomiast w ciągu 30 dni można wnieść powództwo do sądu powszechnego. To nie wstrzymuje jednak wykonania decyzji. Mniej zanieczyszczeń Chodzi o zapobieganie, ograniczanie oraz zakaz wprowadzania substancji lub energii do środowiska. I tak, instalacje (są to urządzenia techniczne zainstalowane w zakładzie na stałe) oraz urządzenia niestacjonarne, w tym środki transportu, nie mogą emitować gazów, pyłów czy spalin ponad określone limity. Ustawa określa, jakie powinny spełniać wymagania. Dotyczy to m.in. stosowania technologii bez odpadów albo z możliwością ich odzysku, racjonalnego zużycia wody czy innych substancji. Właściciel zakładu oraz użytkownik urządzenia musi okresowo dokonywać pomiarów wielkości emisji, a ich wyniki udokumentować i przechowywać przez pięć lat. Rozporządzenia wykonawcze mogą określić standardy emisyjne z instalacji, dotyczące wprowadzania gazów lub pyłów do powietrza, wytwarzania odpadów i emitowania hałasu. Instalacje, z których emisja nie wymaga pozwolenia, a może negatywnie wpływać na środowisko, podlegają zgłoszeniu inspektorowi ochrony środowiska. Ich rodzaje także określi rozporządzenie. Rada gminy może w uchwale ograniczyć czas funkcjonowania instalacji lub korzystania z urządzeń, które nadmiernie emitują hałas. Nie wolno natomiast używać urządzeń nagłaśniających w miastach, terenach zabudowanych oraz rekreacyjnych. Wyjątki dotyczą uroczystości religijnych i okazjonalnych, imprez sportowych, handlowych, rozrywkowych i innych legalnych zgromadzeń, także podawania do publicznej wiadomości informacji oraz komunikatów. Z kolei przedsiębiorca, który wprowadza do obrotu substancje szkodliwe, ma je odpowiednio opakować i dołączyć informację o potencjalnych zagrożeniach. Na produktach powinien zaś umieścić informację, że jest on bezpieczny także dla środowiska. Określone obowiązki mają też zarządcy dróg, linii kolejowych, tramwajowych, lotnisk oraz portów. W zależności od natężenia ruchu będą musieli dokonywać okresowych lub ciągłych pomiarów emitowanych substancji lub energii. Co pięć lat mają sporządzać mapę akustyczną terenu, na którym dochodzi do przekroczenia dopuszczalnych poziomów hałasu. Pozwolenia na emisje Zasadą jest, że uruchomienie instalacji (np. urządzeń oczyszczalni ścieków), która będzie emitować szkodliwe substancje (lub energię), może nastąpić po uzyskaniu odpowiedniego pozwolenia. Udzielane są na: wprowadzanie ścieków do wód lub ziemi (pozwolenia wodnoprawne), gazów albo pyłów do powietrza, emitowanie hałasu, pól elektromagnetycznych, wytwarzanie odpadów. Będą też pozwolenia zintegrowane, gdy rodzaj oraz skala działalności może powodować lub powoduje znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów środowiska lub całości. Określa się w nich wielkość wszystkich emisji, nawet tych, na które nie potrzeba pozwolenia (np. na wytwarzanie odpadów czy emisję hałasu). Jest to nowe rozwiązanie zarówno w prawie polskim, jak i unijnym. Kolejna nowość to postępowanie kompensacyjne dotyczące ochrony powietrza. Przedsiębiorca otrzyma pozwolenie na emisję gazów lub pyłów, jeśli ich emisja z innych urządzeń na tym obszarze zostanie ograniczona. Pozwolenie udzielane jest na czas oznaczony, najdłużej na 10 lat. Staroście wolno zobowiązać właściciela zakładu do przeprowadzenia przeglądu ekologicznego, jeżeli stwierdzi potencjalne zagrożenie dla środowiska. Ustawa określa szczegółowo, co należy ustalić, gdy przegląd dotyczy przedsięwzięcia o znaczącym wpływie na środowisko. Każdy, kto zauważy poważną awarię (pożar, eksplozję, emisję z zakładu przemysłowego itp.), czyli taką, która może zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi bądź środowisku, ma obowiązek powiadomić Państwową Straż Pożarną, policję albo wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. O działaniach i środkach niezbędnych do usunięcia awarii decyduje wojewoda. Natomiast wojewódzki inspektor ochrony środowiska może zarządzić badanie przyczyn, przebiegu i skutków awarii, wydać zakazy lub wprowadzić ograniczenia w korzystaniu ze środowiska. W zależności od rodzaju i ilości tych substancji zakłady mogą stwarzać zwiększone lub duże ryzyko awarii przemysłowej. Prowadzący je mają opracowywać program zapobiegania awariom, a w zakładach o dużym ryzyku - także system i raport o bezpieczeństwie oraz wewnętrzny plan operacyjno-ratowniczy. Rozruch zakładu o dużym ryzyku możliwy jest po zatwierdzeniu wspomnianego raportu przez komendanta wojewódzkiego PSP. Natomiast komendanci powiatowi co najmniej raz w roku mają ustalać, czy zakłady o ryzyku awarii przemysłowych spełniają wymogi bezpieczeństwa. Ustawa określa postępowanie w sprawie ocen oddziaływania na środowisko, których dokonuje się m.in. podczas opracowywania projektów planów zagospodarowania przestrzennego oraz strategii rozwoju regionalnego. Wymagane jest to także przy inwestycjach budowlanych lub innego rodzaju przedsięwzięciach, które mogą znacząco oddziaływać na środowisko. Ten, kto zamierza realizować taką inwestycję, występując o warunki zabudowy i zagospodarowania terenu, będzie musiał dołączyć odpowiednie opracowanie na ten temat. Większa odpowiedzialność Pozostają opłaty za korzystanie ze środowiska. Będą wyższe o 500 proc. w razie braku wymaganych pozwoleń na wprowadzanie do powietrza gazów lub pyłów bądź wprowadzanie ścieków do wód lub ziemi. Pozostają też kary pieniężne za przekroczenie dopuszczalnego poziomu hałasu, emisji gazów lub pyłów, ilości, stanu i składu ścieków, ilości pobranej wody oraz niewłaściwe składowanie odpadów. Ustawa przewiduje możliwość odraczania oraz umarzania podwyższonych opłat za korzystanie ze środowiska oraz administracyjnych kar pieniężnych. Jak dotychczas, za naruszenie środowiska ma grozić odpowiedzialność karna i cywilna. Ta druga została znacznie poszerzona. Jeżeli szkodę wyrządzi zakład, na którego terenie znajdują się substancje niebezpieczne, jego właściciel ma odpowiadać bez względu na to, czy zakład ten jest wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody (art. 435 kodeksu cywilnego mówi tylko o siłach przyrody). Przepisy karne przewidują karę aresztu, ograniczenia wolności lub grzywny. Niezależnie od tego będzie grozić odpowiedzialność administracyjna. Wojewódzki inspektor ochrony środowiska wstrzyma pracę zakładu, który działa bez wymaganego pozwolenia zintegrowanego lub z naruszeniem jego warunków, jeżeli trwa to dłużej niż pół roku. Ustawa określa sytuacje, kiedy decyzję o wstrzymaniu użytkowania instalacji może podjąć wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Dla zakładów przestarzałych technologicznie, których działalność ma znaczący wpływ na środowisko, mają powstać programy dostosowawcze. Opracowanie projektu programu należy do przedsiębiorcy. Następnie przedstawi go wojewodzie, a ten powoła komisję negocjacyjną, która ma pertraktować z przedsiębiorcą na temat ostatecznej wersji programu. Program dostosowawszy ustali się na maksymalnie sześć lat, najdalej do 31 grudnia 2010 r. Rozporządzenie wykonawcze ustali rodzaj instalacji, dla których będzie można ubiegać się o program dostosowawczy. Ochrona środowiska leży w gestii starosty, wojewody i właściwego resortowo ministra, których projekt określa organami administracji ds. środowiska. Burmistrz, wójt lub prezydent pozostaną właściwi, gdy chodzi o zwykłe korzystanie ze środowiska (czyli nie wymagające pozwoleń). Organem doradczym ministra pozostanie Państwowa Rada Ochrony Środowiska. Działać ma także Krajowa Komisja do Spraw Ocen Oddziaływania na Środowisko oraz takież komisje wojewódzkie. Nadal będą funkcjonować fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej: narodowy, wojewódzkie, powiatowe i gminne. Datę wejścia w życie ustawy określą odrębne przepisy. Teraz oceni ją Senat." (Hanna Fedorowicz - "Rzeczpospolita") |