WODY MINERALNE NA DOLNYM SLĄSKU

Woda mineralna jest wydobywana z głębi ziemi i ma w swym składzie rozpuszczone substancje mineralne (powyżej 1g/dm3). Najczęściej są to kationy (sód, potas, magnez, wapń) i aniony (wodoroweglany, chlorki, siarczany). Oprócz wód o takim podstawowym składzie są jeszcze wody zawierajace np. jod, brom, żelazo, stront, krzem, fluor. Wody mineralne, których działanie lecznicze zostało udokumentowane badaniami klinicznymi noszą nazwę wód leczniczych.

Wody mineralne na terenie województwa dolnośląskiego występują i są wykorzystywane w rejonie sudeckim oraz na terenie bloku przedsudeckiego. Charakterystyczną cechą tego rejonu jest występowanie skał krystalicznych często na niewielkiej głębokości od powierzchni terenu. Sa to intruzje granitowe, skały wulkaniczne i zmetamorfizowane przeważnie o dużym stopniu spękania oraz naruszenia tektonicznego. Spękania te oraz dyslokacje tektoniczne siegają niekiedy znacznych głebokości i stwarzają korzystne warunki do przepływu wód podziemnych. Warunki te sprzyjają występowaniu wód mineralnych, wśród których przeważają szczawy, a niemal całkowicie brak jest wód chlorkowych. Szczawy należą do wód chłodnych. Miejsca występowania szczaw w Sudetach grupują się w 3 rejonach:

• Kotlinie Kłodzkiej,
• rejonie Wałbrzycha (niecka srodsudecka)
• rejonie Swieradowa Zdroju – Czerniawy.

Nazwa szczawy obejmuje wody zawierające węglany i znaczne ilości dwutlenku węgla - dopuszczone do spożycia poniżej 1g/l rozpuszczonego gazu dwutlenku-węgla. Solanki to wody obfitujące w sól NaCl; wody siarkowe obfitują w siarczany H2S. Wody gorzkie są to solanki o znacznej zawartości MgSO4. Głównym składnikiem wód alkalicznych jest wodorowęglan sodowy NaHCO3. Wody mineralne radoczynne wystepują w Świeradowie i Lądku Zdroju.

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie naturalnych wód mineralnych, naturalnych wód źródlanych i wód stołowych - Dz.U. 2004 nr 120 poz. 1256, wody klasyfikujemy nastepująco:

• naturalna woda mineralna — wodę pochodzącą z udokumentowanych zasobów wody podziemnej, wydobywaną jednym lub kilkoma otworami naturalnymi lub wierconymi, pierwotnie czystą pod względem chemicznym i mikrobiologicznym, charakteryzującą się stabilnym składem mineralnym oraz właściwościami mającymi znaczenie fizjologiczne, powodującymi korzystne oddziaływanie na zdrowie ludzi, określonymi według wymagań i kryteriów, o których mowa w § 4 i 5 rozporządzenia z 29 kwietnia 2004 r. (t.j. m.in w oparciu o ustawę z dnia 4 lutego 1994 r. — Prawo geologiczne i górnicze - Dz. U.  z 1994 r. Nr 27, poz. 96, z późn. zm);
• naturalna woda źródlana — woda pochodząca z udokumentowanych zasobów podziemnych, wydobywaną jednym lub kilkoma otworami naturalnymi lub wierconymi, pierwotnie czystą pod względem chemicznym i mikrobiologicznym, nieróżniącą się właściwościami i składem mineralnym od wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, określonej w przepisach o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę;
• woda stołowa — woda otrzymana po dodaniu do wody źródlanej, naturalnej wody mineralnej lub soli mineralnych, zawierających jeden lub więcej składników mających znaczenie fizjologiczne, jak: sód, magnez, wapń, chlorki, siarczany, wodorowęglany;

Naturalne wody można pić bez ograniczeń, zwłaszcza, gdy ich mineralizacja nie przekracza 500 mg/litr. Wody silniej mineralizowane są wskazane do spożycia po uprzednich konsultacjach z lekarzem.

Wody mogą różnić się stopniem nasycenia CO2:

• wody nienasycone dwutlenkiem węgla — niegazowane;
• wody niskonasycone dwutlenkiem węgla — do stężenia 1 500 mg/dm3 CO2;
• wody średnionasycone dwutlenkiem węgla od 1 500 do 4 000 mg/dm3 CO2;
• wody wysokonasycone ditlenkiem węgla — powyżej 4 000 mg/dm3 CO2.

Generalne kryteria stosowane przy znakowaniu naturalnych wód mineralnych wyglądają następująco:

Oznaczenia	Kryteria
Bardzo niskozmineralizowana	ogólna zawartość soli mineralnych nie jest większa od 50 mg/l
Średniozmineralizowana	ogólna zawartość soli mineralnych nie jest większa od 1 500 mg/l
Niskozmineralizowana	ogólna zawartość soli mineralnych nie jest większa od 500 mg/l
Wysokozmineralizowana	ogólna zawartość soli mineralnych jest większa od 1 500 mg/l
Zawiera wodorowęglany	zawartość wodorowęglanów jest wyższa od 600 mg/l
Zawiera siarczany	zawartość siarczanów jest wyższa od 200 mg/l
Zawiera chlorki	zawartość chlorków jest wyższa od 200 mg/l
Zawiera wapń	zawartość wapnia jest wyższa od 150 mg/l
Zawiera magnez	zawartość magnezu jest wyższa od 50 mg/l
Zawiera fluorki	zawartość fluorków jest wyższa od 1 mg/l
Zawiera żelazo	zawartość żelaza dwuwartościowego jest wyższa od 1 mg/l
Kwaśna	zawartość dwutlenku węgla jest wyższa od 250 mg/
Zawiera sód	zawartość sodu jest wyższa od 200 mg/l
Odpowiednia dla przygotowania żywności dla niemowląt	zawartość sodu lub siarczanów nie jest większa od 20 mg/l
Odpowiednia dla diety ubogiej w sód	zawartość sodu jest niższa od 20 mg/l
Może być przeczyszczająca	dla wód ocenionych klinicznie
Może działać moczopędnie	dla wód ocenionych klinicznie

Wyszczególnienie wskaźników fizyko-chemicznych decydujących o jakości wody mineralnej (Dolny Śląsk - 2004 r.)

miejscowość	nazwa ujęcia	typ wody
Cieplice Ślaskie	źr. Marysienka	SO4-HCO3-Cl-Na
Cieplice Ślaskie	C2	SO4-HCO3-Na
Cieplice Ślaskie	Nr 4	SO4-HCO3-Cl-Na
Czerniawa Zdr.	źr. Jan	HCO3-Ca-Mg
Długopole Zdr.	źr. Kazimierz	HCO3-Ca-Mg-Na
Długopole Zdr.	źr. Renata	HCO3-Ca-Mg-Na
Duszniki Zdr.	Pieniawa Chopina	HCO3-Ca-Mg-Na
Duszniki Zdr.	źr. Jan Kazimierz	HCO3-Ca-Na-Mg
Kudowa Zdr.	źr. Sniadecki	HCO3-Na-Ca
Kudowa Zdr.	źr. L. Marchlewski	HCO3-Ca-Na
Kudowa Zdr.	K-200	HCO3-Na-Ca-Mg
Ladek Zdr.	źr. Jerzy	HCO3-SO4-Na
Lądek Zdr.	źr. Zdzisław	HCO3-SO4-Na
Polanica Zdr.	P-300	HCO3-Ca
Polanica Zdr.	W. Pieniawa	HCO3-Ca
Przerzeczyn Zdr.	odw.VIII	HCO3-Mg-Ca
Przerzeczyn Zdr.	Nr IX	HCO3-Mg-Ca
Przerzeczyn Zdr.	Nr II	HCO3-Ca-Mg-Na
Szczawno Zdrój	źr. Mieszko	HCO3-Na
Szczawno Zdr.	Dabrówka	HCO3-Na-Ca
Szczawno Zdr.	Młynarz	HCO3-Na-Mg-Ca
Świeradów Zdr.	źr. górne	HCO3-Ca-Mg
Świeradów Zdr.	1A	HCO3-Mg-Ca
Świeradów Zdr.	2P	HCO3-Mg-Ca
wszystkie źródła o stratygrafii paleozoicznej

Poczynając od 2004 r. w sieć monitoringu regionalnego województwa dolnośląskiego włączonych zostało 26 stanowisk ujmujących wody mineralne i lecznicze (dotychczas badania jakości wód mineralnych były prowadzone przez poszczególne zakłady uzdrowiskowe).

Na niektórych obszarach współwystepowania wód mineralnych i leczniczych oraz wód zwykłych znajdujacych sie na terenie województwa dolnoślaskiego zaznaczył się wyrazny wpływ eksploatacji wód zwykłych na jakość wód mineralnych. Taka sytuacja ma miejsce w rejonie Kudowy, gdzie w otworach ujmujących wody mineralne pojawiło się zanieczyszczenie wywołane eksploatacją ujęć wody zwykłej po stronie czeskiej.