Taryfa przedsiębiorstwa ciepłowniczego składa się z pięciu elementów:
Elementy stałe:
- stawka za moc zamówioną - moc zamówioną określa właściciel budynku. Opłaty z tego tytułu (SPEC w Warszawie. MPEC we Wrocławiu itp.) całości przekazuje do wytwórcy ciepła np. do Elektrociepłowni Warszawskich SA, Kogeneracji SA we Wrocławiu itp.
- stawka za przesył (stała) - jest to stawka odniesiona również do mocy zamówionej - wielkości determinującej konieczność utrzymywania zdolności przesyłowych, tj. systemu rurociągów gwarantujących dostawę odpowiedniej ilości ciepła od źródła (elektrociepłowni i ciepłowni) do budynku w okresach, w których występują silne mrozy,
- opłata abonamentowa - wielkość stała, uwzględniająca koszty obsługi licznika, niezależnie od tego, ile ciepła zużywa odbiorca. Opłaty z tego tytułu są przychodem SPEC, MPEC itp
Elementy zmienne:
- stawka za ciepło - jej wysokość wynika z kosztów wytworzenia ciepła w elektrociepłowni, których główną składową jest koszt zużytego paliwa. Opłaty te firma przesyłowa np. SPEC przekazuje w całości do wytwórcy ciepła np. Elektrociepłowni Warszawskich SA.
- stawka za przesył (zmienna) - jej wysokość wynika z kosztów związanych ze świadczeniem usług przesyłowych, głównie pracy pompowni i uzasadnionych technicznie strat przesyłowych.
Przykład:
Faktura VAT z miesiąca maja, 31 dni (poza sezonem grzewczym), wystawiona dla wspólnoty mieszkaniowej w bloku 3 piętrowym z lat 60-tych, niedocieplonym. Faktura zawiera składowe opłat pobierane przez producenta energii (Kogenerację) i spółkę zajmującą się dystrybucją (MPEC, taryfa Z111). Wyliczenie opłat opierało się na wskazaniach urządzenia rozliczeniowego, które wskazało na zużycie 68 GJ energii, co z uwzględnieniem udziału danej wspólnoty (0,22872577) we wskazaniach licznika daje 15,553352 GJ.
- przychód Kogeneracji - 392,96 netto (48%)
- przychód MPECu - 278 zł netto (34%)
- przychód państwa z tytułu podatku VAT - 147,91 zł (18%)
Faktura VAT z miesiąca stycznia, 31 dni (sezon grzewczy), wystawiona dla tej samej wspólnoty mieszkaniowej wskazywała na zużycie 72,506068 GJ.
- przychód Kogeneracji - 1480,19 netto (53%)
- przychód MPECu - 804,47 zł netto (29%)
- przychód państwa z tytułu podatku VAT - 502,63 zł (18%)
Na załączonym wykresie widać bardzo wyraźnie, że niezależnie od pory roku, usługi przesyłowe i opodatkowanie podatkiem VAT stanowią połowę składowej ceny energii cieplnej dostarczanej do domów.
obowiązujące stawki opłat za energię
Patrząc na strukturę miesięcznych opłat za mieszkanie widać, że niebagatelną pozycję stanowią opłaty za ciepło: 40-50 proc. Jak wynika z badań Instytutu Rozwoju Miast, średnie opłaty za centralne ogrzewanie wynosiły w 2002 roku:
3,10 zł za mkw. w mieszkaniach gminnych,
2,38 zł w budynkach spółdzielczych,
1,64 zł w domach towarzystwa budownictwa społecznego.
Różnice w opłatach za ciepło związane są z czynnikami wynikającymi 1) z przyporządkowania do grupy taryfowej 2) z czynników natury technicznej, eksploatacyjnej oraz organizacyjnej.
1) O przyporządkowaniu do grupy taryfikacyjnej decyduje:
- kto jest właścicielem węzła (w przypadku, gdy nie jest to węzeł "miejski", koszty konserwacji spadają na właściciela węzła);
- rodzaj węzła cieplnego - istnieją węzły grupowe (zasilające kilka budynków) i węzły indywidualne;
- rodzaj źródła ciepła.
2) Na wysokość rachunku u odbiorcy końcowego wpływają także czynniki niezwiązane bezpośrednio z taryfą:
- niedostosowanie mocy zamówionej do rzeczywistego zapotrzebowania (rola administracji);
- niesprawna instalacja wewnętrzna;
- niewłaściwa regulacja instalacji wewnętrznej centralnego ogrzewania;
- brak ocieplenia ścian zewnętrznych budynku;
- nieszczelne okna;
- nieekonomiczne użytkowanie instalacji centralnego ogrzewania przez lokatorów;
- uwzględnienie w stawkach skalkulowanych przez administratora nieregularności w regulowaniu rachunków przez lokatorów,
To, ile płacimy za ogrzewanie, nie zależy tylko od stawek, jakie nalicza miejskie przedsiębiorstwo energetyki cieplnej czy administracja budynku. Ich wysokość jest w dużej mierze skorelowana ze stanem technicznym budynku. Najlepszym przykładem są budynki towarzystw budownictwa społecznego, w których opłaty za ciepło są bardzo niskie, bo domy te muszą z założenia być o 15% lepiej ocieplone niż przewiduje wartość polskiej normy.
Przykładowe ceny ciepła obowiązujące w Warszawie w 2004 r.
| |
źródło ciepła |
koszt ogrzania mkw. mieszkania |
| TBS Targówek |
tylko dostawy ciepła od SPEC |
2 zł |
| TBS Wawer |
własne kotłownie gazowe |
1,50 - 1,60 zł |
| ZBK Żoliborz - adm. komunalna |
dostawy ciepła od SPEC |
1,20 - 3,20 zł |
| ZBK Śródmieście |
dostawy ciepła od SPEC |
2,04 - 2,85 zł |
| RSM Praga - spółdzielnia mieszkaniowa |
głównie sieć miejska |
3 zł |
Przykładowe ceny ciepła obowiązujące we Wrocławiu w 2005 r.
| |
źródło ciepła |
koszt ogrzania mkw. mieszkania |
| Wspólnota Mieszkaniowa Widna-Armii Krajowej |
dostawy ciepła przez MPEC |
2,72 zł |
| Spółdzielnia Mieszkaniowa Wojewodzianka (2004) |
dostawy ciepła przez MPEC |
2,60 zł |
| WM Gliniana 55 |
dostawy ciepła przez MPEC |
3,46 zł |
Ciepłomierze są przyrządami pomiarowymi służącymi do pomiarów ciepła,
wskazują ilość ciepła w legalnych jednostkach
miar, jakimi są MJ, GJ, kWh i najczęściej
instalowane są w węzłach cieplnych budynków mieszkalnych.
Rozliczanie
kosztów ogrzewania lokalu w oparciu o wskazania
indywidualnego ciepłomierza możliwe jest tylko wtedy, gdy
w każdym
lokalu w budynku jest odrębna sieć rurociągów
dołączonych do grzejników, która ma jedno wejście i jedno
wyjście łączące je z instalacją centralnego
ogrzewania w budynku. Taki system instalacji
centralnego ogrzewania jest stosowany w budynkach
nowych lub poddanych remontowi generalnemu. Ciepłomierze podlegają
obowiązkowi zatwierdzenia typu i legalizacji.
LICZNIKI CIEPŁA:
METRON Toruń
Informacje dodatkowe:
- W § 135 ust. 2 pkt 2
i ust. 3 pkt 2
rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia
12 kwietnia 2002 r. w sprawie
warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich
usytuowanie (Dz. U. Nr 75
poz. 690) zapisano, że w budynkach
z instalacją ogrzewczą wodną powinny
znajdować się urządzenia umożliwiające indywidualne rozliczanie
kosztów ogrzewania poszczególnych mieszkań lub lokali użytkowych w budynku.
- Istnieją polskie normy PN-EN 834:1999 i PN-EN
835:1999, dotyczące podzielników kosztów ogrzewania (odpowiednio:
zasilanych energią elektryczną i działających
na zasadzie parowania dyfuzyjnego), które są oficjalnymi
tłumaczeniami norm europejskich EN 834:1994 i EN
835:1994.
- Problemami technicznymi związanymi z podzielnikami
kosztów ogrzewania zajmuje się Centralny Ośrodek Badawczo-Rozwojowy
Techniki Instalacyjnej „INSTAL”.
Działająca na terenie osiedla Huby SM Wrocław Południe jako pierwsza w Polsce i jedyna we Wrocławiu 6 lat temu podpisała z miejskim przedsiębiorstwem energetycznym porozumienie w sprawie systemu indywidualnego rozliczania się mieszkańców za zużyte ciepło. Niestety wraz z końcem 2003 r. MPEC musiał wypowiedzieć wszystkie 2,5 tys. indywidualnych umów i powrócić do systemu rozliczeń poprzez spółdzielnię mieszkaniową - umowy okazały się sprzeczne z prawem.
W opinii Urzędu Regulacji Energetyki lokator bloku nie jest zgodnie z prawem energetycznym odbiorcą ciepła, nie
spełnia kryteriów odbiorcy, nie może np. zamówić określonej mocy cieplnej, nie dokonuje pomiaru jego zużycia. Urząd stał na stanowisku, że odbiorcą może być tylko zarządca nieruchomości np.
spółdzielnia mieszkaniowa.
System indywidualnego rozliczania ciepła jest możliwy tylko w przypadku indywidualnego opomiarowania zużycia ciepła licznikami ciepła.
Posiadane przez większość mieszkańców podzielniki ciepła są tylko urządzeniami służącymi podziałowi kosztów ogrzewania a nie jego zliczania. Podzielnik nie jest zalegalizowanym urządzeniem do mierzenia zużycia ciepła. Tego rodzaju liczniki montuje się już w niektórych nowych budynkach.
Ponad 4 mln Polaków płaci za ciepło więcej, niż powinno. Zawyżone
opłaty wynikają nie tylko z braku systemów indywidualnego opomiarowania zużycia
ciepła, lecz także z przyjętego sposobu rozliczania koszów ogrzewania w
budynkach w których zastosowano podzielniki ciepła. Ocenia się, że około
połowy z 9 mln zainstalowanych w mieszkaniach podzielników nieprawidłowo
wskazuje zużycie ciepła.
W Polsce nie ma jednoznacznych przepisów, które regulowałyby problemy
indywidualnego rozliczania kosztów ogrzewania w budownictwie wielorodzinnym.
Obok zalecanego przez Centralny
Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Techniki Instalacyjnej INSTAL systemu
rozliczeń istnieje możliwość rozliczeń wg "systemów firmowych". Tylko część
firm, rozliczających opłaty za ciepło, opiera się wyłącznie na wskazaniach
podzielników, większość stosuje dodatkowo tzw. współczynniki kalkulacyjne.
Są one przyjmowane bez jakichkolwiek badań charakterystyki konkretnych
budynków - jakości materiałów, stanu zużycia, rozkładu mieszkań i korytarzy,
przebiegu linii ciepłowniczych - należy dodać, że czynniki te mogą w
skrajnym przypadku decydować w 80% o faktycznym zużyciu ciepła w konkretnym
mieszkaniu.
Stosowane w Polsce metody obliczeniowe - zdaniem pracowników Politechniki
Warszawskiej - mogą powodować błędy w obliczeniach sięgające 200-800
proc. Niektórzy specjaliści twierdzą, że przy wadach podzielników
rozliczenia ryczałtowe są bardziej sprawiedliwe, zwłaszcza jeśli budynek
jest nieocieplony. Większości wad podzielników nie posiadają liczniki
ciepła.
Znaczny
stopień koncentracji rynku usług rozliczania ciepła sprawia, że większość firm
posługuje się oprogramowaniem i kartami rozliczeniowymi niemieckimi. Pomimo
pewnego podobieństwa stref klimatycznych w Polsce i Niemczech obowiązuje inny
system dociepleń budynków, rozmieszczenia instalacji, inaczej kalkuluje się
wymianę ciepła wewnątrz budynku itd. W Niemczech odchodzi się od systemu
opartego o rozliczanie indywidualne czy mierzenia temperatury na rzecz systemu
opartego o mierniki cyfrowe. Należy nadmienić, że zyski niemieckich firm w
Polsce (70% rynku) szacuje się na 200 mln zł rocznie. Pochodzą one głównie z
opłat za odczyt podzielników (ok. 8-10 zł za pojedynczy odczyt podzielnika).
Osobną kwestią, która może spowodować różnice w odczycie ciepła nawet do
200-300%, jest sposób montowania podzielników. Polska norma PN EN 835 -
obowiązująca od marca 1999 r. - stanowi, że zamocowanie podzielnika powinno być
trwałe, powtarzalne, zabezpieczone przed manipulowaniem, dokonane przez
dokręcenie z momentem siły 2,5 Nm (niutonometry) i w sposób uniemożliwiający
jego przesuwanie. Określenie siły z jaką należy przytwierdzić podzielnik do
kaloryfera jest o tyle istotne, że od tego zależy pomiar zużycia ciepła w
mieszkaniu. Niestety, prawie 100% firm w Polsce montuje podzielniki przy
użyciu zwykłego klucza nasadowego.
Sprawa ostatnia, zaliczki. Zawyżone
kwoty zaliczek zwracanych w ramach rozliczenia rocznego bez należnych odsetek -
stanowi bezprawny dochód zarządcy.
Podzielniki kosztów ogrzewania (niezależnie od rodzaju konstrukcji i typu)
nie są przyrządami pomiarowymi w rozumieniu ustawy z dnia
11 maja 2001 r. − Prawo o miarach
(Dz. U. Nr 63, poz. 636
i Nr 154, poz. 1800 oraz z 2002 r.
Nr 155, poz. 1286 i Nr 166,
poz. 1360). Zgodnie z przepisami
art. 4 pkt 5 tej ustawy przyrząd
pomiarowy jest to urządzenie, układ pomiarowy lub jego elementy, przeznaczone do
wykonania pomiarów samodzielnie lub w połączeniu z jednym
lub wieloma urządzeniami dodatkowymi. Podzielniki kosztów ogrzewania nie są
przyrządami pomiarowymi, gdyż nie mierzą żadnej wielkości fizycznej (także
ciepła) − najczęściej przyrost ich wskazań (wyrażonych w działkach
niemianowanych) jest proporcjonalny do temperatury powierzchni grzejnika w miejscu
instalacji. W związku z tym nie
podlegają prawnej kontroli metrologicznej (zatwierdzeniu typu i legalizacji),
a więc także obowiązkowi uzyskania dowodów tej kontroli.
Sprawy dotyczące podzielników kosztów ogrzewania i zasad
rozliczeń ciepła wewnątrz spółdzielni mieszkaniowej nie wchodzą w zakres
ustawowych kompetencji Prezesa Głównego Urzędu Miar.
Wskazania podzielników kosztów ogrzewania wraz z systemem
rozliczeń służą jedynie do podziału kosztu energii cieplnej,
dostarczonej do budynku wielolokalowego, na poszczególnych użytkowników
lokali, którzy są wyposażeni w jeden typ podzielników. Koszt całkowity
obliczany jest na podstawie wskazań zainstalowanego w węźle
cieplnym ciepłomierza. Wskazania tego ciepłomierza służą do uzyskania
prawidłowej podstawy do rozliczeń między spółdzielnią mieszkaniową i dostawcą
energii cieplnej.
Rozliczanie ciepła przeprowadzane jest następująco:
- wskazania podzielników ciepła (na metr kwadratowy powierzchni mieszkania) pomnożone przez współczynnik dla danej kategorii zużycia ciepła (współczynnik zużycia ciepła ustalają arbitralnie firm rozliczeniowe wg wskazówek COB-RTE Instal albo wg własnego systemu firmowego),
alternatywny:
- wskazania podzielników ciepła i bieżące pomiary z cyfrowych czujników temperatury (na metr kwadratowy mieszkania) pomnożone przez współczynniki dla danej kategorii zużycia ciepła, ustalane indywidualnie dla każdego budynku i mieszkania (indywidualne współczynniki ustala się na podstawie poziomu wymiany ciepła między mieszkaniami i korytarzami, rodzaju instalacji grzewczej, sposobu rozprowadzenia rur centralnego ogrzewania, zróżnicowania zasilania grzejników, ich gabarytów, charakterystyki cieplnej budynku),
- system zbliżony bez współczynników korekcyjnych (przykładowo GP-48 Przedsiębiorstwa Innowacyjno Wdrożeniowego „MERITUM”.
W każdym mieszkaniu instaluje się (najczęściej w korytarzu) jeden czujnik temperatury. Sygnały ze wszystkich czujników doprowadzane są do jednostki obsługującej mieszkania. (...) Urządzenie mierzy co 6 minut temperaturę w każdym mieszkaniu. Następnie oblicza składnik zależny od temperatury i czasu pomiaru oraz od powierzchni mieszkania. Tak obliczone składniki są sumowane, a następnie obciąża się lokatorów proporcjonalnie do udziału składnika w obliczonej sumie. Ciepło jest mierzone niezależnie od tego skąd pochodzi (część przechodzi od sąsiada, od pionów). Nie ma również potrzeby stosowania współczynników korekcyjnych uzależnionych od położenia mieszkania i typów stosowanych grzejników. Odbiorca płaci za komfort cieplny w mieszkaniu, proporcjonalnie do temperatury jaką utrzymuje. System rozpoznaje, sygnalizuje i zapamiętuje wszelkie umyślne i nieumyślne uszkodzenia w podłączeniach czujników oraz odbiegające od normy zmiany temperatur wewnętrznych. Zabezpiecza to przed próbami sztucznego zaniżania odczytów. (...) Odczyt następuje w jednostce głównej, bądź w przypadku bardziej rozbudowanego systemu u administratora budynki. Wyklucza to więc coroczne wizyty w domach lokatorów i naruszanie ich prywatności oraz dodatkowe koszty na rozliczenie." (na podstawie materiałów
Zainstalowanie w mieszkaniu cyfrowego czujnika temperatury wraz z podzielnikami to jednorazowy wydatek w wysokości 300 zł.
